Nếu bạn là developer Việt Nam và đang tìm một công việc remote, hoặc muốn thử kiếm thêm thu nhập từ khách hàng nước ngoài, có lẽ câu chuyện này sẽ hữu ích hơn một danh sách các website tuyển dụng mà bạn có thể tìm thấy ở bất kỳ đâu trên Google.
Mình bắt đầu làm việc với một khách hàng Nhật vào năm 2019, trong một thời điểm mà công việc của mình thực sự không ổn. Khi đó mình vừa nghỉ công ty của ông anh để tìm một hướng đi khác. Mình không có một công việc mới chờ sẵn, cũng không có kế hoạch rõ ràng rằng vài tháng tới mình sẽ làm gì. Mình chỉ biết rằng mình cần tìm được công việc và tạo ra một dòng thu nhập đủ ổn định để tiếp tục cuộc sống.
Mình đã nghĩ đến khá nhiều lựa chọn. Có lúc mình tính quay lại Hà Nội để tìm một công việc văn phòng như trước đây, có lúc nghĩ đến việc tìm một công việc remote, và cũng có lúc thì đơn giản hơn, có job nào làm được thì cứ nhận. Thời điểm đó may mắn là vợ mình vẫn đang kinh doanh online và thu nhập của cô ấy vừa đủ để cover những chi phí cơ bản của gia đình, nên mình có thêm một chút thời gian để thử các hướng khác nhau.
Và mình bắt đầu đi tìm việc ở gần như mọi nơi mình có thể nghĩ tới.
Đừng chỉ chờ người ta đăng tuyển
Việc đầu tiên mình làm là tận dụng những mối quan hệ mình đã có. Mình liên hệ với những người từng làm việc cùng, từng làm dự án với mình, những người quen ở Hà Nội và cả những người chỉ mới biết nhau qua công việc, hỏi thăm họ, chia sẻ thêm thông tin về mình, hỏi thăm về thị trường, chứ không phải là gửi job cho anh/em làm vơi. Có người có job thì gửi cho mình, có người không có nhưng giới thiệu mình cho người khác.
Mình cũng thử những cách truyền thống hơn. Mình lên Facebook, Freelancer.com, Upwork và tìm những công việc phù hợp với kỹ năng của mình. Một vài job nhỏ trên Freelancer sau đó trở thành những job có đánh giá tốt và tiếp tục mang đến thêm khách hàng.
Nhưng có một điều mình nhận ra khá sớm: nếu bạn chỉ ngồi chờ những tin tuyển dụng phù hợp với mình thì số cơ hội sẽ ít hơn rất nhiều so với việc chủ động đi tìm người đang cần một người có khả năng làm việc.
Đây cũng chính là cách mình gặp khách hàng Nhật.
Mình nhìn thấy một bài đăng trong một group Facebook mà bây giờ mình không còn nhớ chính xác là group nào. Nội dung đại loại là tìm người có thể làm việc tại nhà, với mức thu nhập khoảng 12–15 triệu đồng mỗi tháng.
Mình không comment vào bài đăng mà mình inbox trực tiếp, và thật may mắn mình đã được nhận thử job.
Có lẽ đây là một trong những trick đơn giản nhất nhưng mình vẫn thấy nó có giá trị nếu bạn đang tìm việc. Khi một bài đăng tuyển người có vài chục comment kiểu “em quan tâm”, “inbox em”, “cho em xin JD”, hay paste hẳn thông tin liên hệ của mình, thì bạn đã trở thành một người trong số rất nhiều người. Người tuyển dụng phải chủ động lọc, và đôi khi họ không biết bạn là ai, năng lực như thế nào mà chọn giữa hàng chục hàng trăm comment như thế.
Còn khi bạn chủ động tìm hiểu người đăng, xem họ đang làm gì, họ cần gì rồi nhắn tin trực tiếp, ít nhất bạn đã tạo ra một cuộc trò chuyện riêng.
Mình không gửi một CV dài hàng trang. Mình chỉ trao đổi về khả năng của mình và những gì mình có thể làm. Sau một thời gian nói chuyện, anh ấy bảo mình cài Chatwork để bắt đầu làm việc.
Vậy là bắt đầu.
Job đầu tiên không cần phải lớn
Task đầu tiên mình nhận từ khách Nhật thực ra không có gì đặc biệt. Đó chỉ là những công việc nhỏ liên quan đến website, HTML và một số task kỹ thuật khác.
Nhưng nếu bạn đang tìm khách hàng nước ngoài thì mình nghĩ đây lại là một điểm rất đáng chú ý.
Bạn không nhất thiết phải tìm một dự án trị giá hàng nghìn đô ngay từ lần đầu tiên.
Thậm chí nếu bạn chưa từng làm freelance với khách nước ngoài, việc cố tìm một hợp đồng lớn ngay từ đầu đôi khi còn khiến mọi thứ khó hơn. Khách hàng chưa biết bạn là ai, chưa biết chất lượng công việc của bạn thế nào và cũng chưa có lý do gì để tin rằng bạn sẽ hoàn thành công việc đúng như cam kết.
Một task nhỏ giải quyết được vấn đề đó.
Họ giao cho bạn một việc. Bạn hoàn thành. Họ xem kết quả. Nếu mọi thứ ổn, lần sau họ có thể giao thêm một việc khác.
Từ góc nhìn của khách hàng, đó là cách giảm rủi ro rất đơn giản.
Mình cũng không nghĩ quá nhiều về chuyện task đầu tiên kiếm được bao nhiêu tiền. Lúc đó thứ mình cần là một cơ hội để chứng minh rằng mình có thể làm việc từ xa với một khách hàng nước ngoài.
Và sau task đầu tiên, task thứ hai xuất hiện.
Rồi task thứ ba.
Sau một thời gian, nó trở thành công việc đều đặn.
Thứ giúp mình giữ được khách hàng không phải là người code giỏi
Có thể bạn sẽ nghĩ rằng để giữ được một khách hàng Nhật trong nhiều năm thì chắc hẳn mình phải có một kỹ năng kỹ thuật đặc biệt nào đó.
Thực tế không hẳn như vậy.
Một trong những thứ quan trọng nhất mình học được trong quá trình làm việc với ông ấy là giữ deadline.
Nếu khách nói thứ Sáu cần code, mình cố gắng hoàn thành vào thứ Năm. Nếu mình biết có vấn đề khiến mình không thể hoàn thành đúng thời gian, mình báo trước thay vì im lặng đến sát deadline.
Nghe rất bình thường, nhưng khi làm remote thì đây là một trong những thứ tạo ra sự khác biệt rất lớn.
Khách hàng không nhìn thấy bạn đang làm việc như thế nào. Họ không biết bạn ngồi trước máy tính tám tiếng hay hai tiếng. Họ cũng không biết bạn đang ở đâu trong ngày hôm đó. Họ chỉ nhìn thấy thứ cuối cùng bạn giao cho họ.
Nếu bạn nói thứ Sáu xong mà thứ Sáu bạn vẫn chưa có gì để gửi, trust bắt đầu giảm.
Nếu chuyện đó lặp lại nhiều lần, khách hàng sẽ tìm người khác, bởi bạn không khác gì những người khác cả, nếu bạn làm được người khác cũng làm được (có thể giỏi hơn) họ chỉ chưa tìm thấy mà thôi.
Ngược lại, nếu bạn thường xuyên hoàn thành đúng deadline, chủ động báo trước khi có vấn đề và không biến mất giữa một task, khách hàng dần biết rằng có thể giao việc cho bạn mà không phải theo dõi từng giờ.
Mình nghĩ đây là một trong những lợi thế lớn nhất của một freelancer.
Bạn không cần chứng minh rằng mình làm việc 8 tiếng mỗi ngày. Bạn cần chứng minh rằng khi nhận một task, bạn sẽ xử lý nó đến nơi đến chốn.
Và một tip nữa đấy là việc sẽ xuất hiện nhiều vào cuối tuần, cụ thể thứ 7 và chủ Nhật, hoặc ngày nghỉ lễ, bởi thường những ngày này những anh em khác sẽ nghỉ để đi uống bia, hoặc đi chơi, và mình sẵn sàng available những ngày này để giúp họ xử lý công việc.
Đừng quá lo nếu tiếng Anh của bạn chưa tốt
Một trong những lý do mình thấy nhiều developer ngại tìm khách hàng nước ngoài là tiếng Anh.
mình hiểu điều đó vì tiếng Anh của mình cũng không phải thứ mình có thể tự tin khoe vào thời điểm bắt đầu làm remote.
Nhưng có một điều mình nhận ra sau nhiều năm: tiếng Anh dùng trong công việc kỹ thuật thường đơn giản hơn rất nhiều so với tiếng Anh mà bạn tưởng tượng khi nghĩ đến việc “làm việc với khách nước ngoài”.
Bạn cần hiểu requirement. Bạn cần hỏi khi chưa rõ. Bạn cần báo tiến độ. Bạn cần giải thích một bug. Bạn cần nói khi nào task hoàn thành.
Rất nhiều cuộc hội thoại thực tế chỉ xoay quanh những thứ như vậy.
Bạn không cần phải nói chuyện như một native speaker, bạn chỉ cần truyền đạt được vấn đề, nhiều khi google translate cũng ok luôn.
Nếu một task có vấn đề, bạn có thể nói rằng bạn đã tìm thấy nguyên nhân và cần thêm thời gian. Nếu chưa hiểu requirement, bạn hỏi lại. Nếu đã hoàn thành, bạn gửi kết quả và yêu cầu khách kiểm tra.
Qua thời gian, tiếng Anh của bạn sẽ tự nhiên tốt lên, ở mức nào đó (và bạn vẫn phải luyện tập nó) vì bạn sử dụng nó trong công việc thật.
Mình nghĩ đây là điểm khá quan trọng: đừng đợi tiếng Anh hoàn hảo rồi mới bắt đầu tìm remote job.
Mình đã làm việc với khách Nhật trong hơn sáu năm mà tiếng Anh của mình vẫn đang tiếp tục được cải thiện, mình vẫn tu luyện tiếng Anh hàng ngày.
Một cách khác để tìm khách: tìm agency đang quá tải
Ngoài khách Nhật, trong thời gian đó mình cũng nhận được nhiều dự án từ các mối quan hệ ở Việt Nam.
Một số người bạn của mình đi làm full-time tại các công ty hoặc agency ở Hà Nội. Họ có khách hàng và có dự án, nhưng đôi khi không có đủ thời gian để xử lý tất cả task mà khách yêu cầu.
Và đó là lúc họ gửi một phần việc cho mình.
Có một điều khá thú vị ở đây. Những người đó hoàn toàn có thể làm những task mà họ gửi cho mình. Về kỹ thuật, nhiều người còn giỏi hơn mình ở một số lĩnh vực.
Nhưng họ chỉ có thể dành một hoặc hai tiếng buổi mình cho một task nào đó, còn mình lúc đó đang tìm việc và có thể dành gần như cả ngày.
Vì vậy, mình có một thứ mà họ không có: thời gian làm task nhiều hơn.
Đây cũng là một cách mà bạn có thể áp dụng khi tìm freelance job. Đừng chỉ tìm end customer. Hãy tìm những freelancer hoặc agency đang có quá nhiều việc.
Một agency nhỏ có thể có nhiều website cần hoàn thành nhưng chỉ có vài developer. Một freelancer có thể nhận được một dự án lớn nhưng không thể tự mình xử lý tất cả. Một người làm marketing có thể bán website cho khách nhưng không muốn tự code.
Bạn không nhất thiết phải cạnh tranh với họ, bạn có thể trở thành người giúp họ xử lý phần việc mà họ không có thời gian làm.
Và một tip quan trọng nữa trong phần này, đó là hãy trích lại % cho họ, phần lớn task mình nhận được mình đều trích lại ít nhất 10%, mục đích là để giữ mối sau này, và là để cám ơn, nếu không có họ thì mình cũng đã ko có việc này để làm, tiền bạn đưa vừa đủ để họ mua một cái gì đó nhỏ nhỏ, một bữa cơm trưa có thịt, hoặc thêm một vài cốc bia cuối tuần, hoặc đôi khi họ chẳng cần và chuyển lại cho bạn.
Hãy bán khả năng giải quyết vấn đề, không phải danh sách kỹ năng
Nếu bạn nhắn cho một agency và nói rằng bạn biết PHP, JavaScript, React, Vue, Laravel, WordPress, Docker, Linux, MySQL và thêm 20 thứ khác, có thể họ cũng không quan tâm lắm, bởi biết nó vô vàn cấp bậc.
Thứ họ quan tâm hơn là bạn có giải quyết được vấn đề của họ hay không.
Nếu họ có một website WordPress đang lỗi, hãy nói về WordPress.
Nếu họ có một developer đang quá tải và cần người xử lý PHP task, hãy nói rằng bạn có thể hỗ trợ PHP.
Nếu họ có một loạt website cần fix trước deadline, hãy nói rằng bạn có thể nhận những task nhỏ và hoàn thành trong thời gian cụ thể.
Mình nghĩ đây là một thay đổi khá quan trọng trong cách giới thiệu bản thân khi tìm freelance job.
Thay vì nói “I am a developer with 10 years of experience”, bạn có thể nói “I can help with WordPress fixes, PHP tasks and website maintenance.”
Câu thứ hai không nói nhiều về bạn, nhưng nó nói rõ bạn có thể giúp họ việc gì.
Sau khi có job, thì biến nó thành một mối quan hệ
Một trong những sai lầm dễ mắc phải khi mà freelance là chỉ tập trung vào task hiện tại.
Bạn nhận task, làm xong, nhận tiền rồi tìm task tiếp theo, mình lại nghĩ rằng task hiện tại nên được xem như một cơ hội để tạo ra task tiếp theo.
Khi làm với khách Nhật, mình cố gắng để khách không phải giải thích lại mọi thứ từ đầu mỗi lần giao việc. Mình nhớ cách họ tổ chức project, hiểu workflow của họ và cố gắng chủ động hơn qua từng task, hoặc họ quá sơ sài thì mình chủ động đề suất, và thậm chí mình build hẳn một cái repo template cho những dự án từ họ.
Đến một lúc nào đó, việc giao việc cho mình trở nên rất đơn giản, mình để ý những developer khác làm cho họ cũng dùng dạng cấu trúc thư mục giống mình đã từng làm.
Không phải vì mình là developer duy nhất có thể làm, mà vì họ đã biết mình làm việc như thế nào.
Đó chính là thứ gọi là trust, và nó có giá trị hơn rất nhiều so với việc bạn có thêm một dòng nào đó trong CV.
Một khách hàng đã tin bạn có thể mang lại nhiều giá trị hơn một khách hàng mới mà bạn phải bắt đầu lại từ con số 0.
Mình không bắt đầu với một kế hoạch hoàn hảo
Nhìn lại năm 2019, mình thấy điều thú vị nhất là lúc đó mình chẳng có một kế hoạch career nào thật sự rõ ràng.
Mình chỉ đang tìm việc.
Mình thử quay lại văn phòng, thử tìm freelance job, thử Facebook, thử Freelancer_Com, thử Upwork, liên hệ với người quen và nhận bất kỳ công việc phù hợp nào mà mình có thể làm tốt.
Trong số rất nhiều thứ mình thử, có một tin nhắn Facebook dẫn đến một công việc kéo dài hơn sáu năm.
Mình không hề biết điều đó vào ngày mình gửi tin nhắn đầu tiên.
Đó cũng là lý do mình nghĩ những người đang tìm việc không nên quá tập trung vào việc phải tìm được “công việc hoàn hảo”.
Đặc biệt nếu bạn đang ở giai đoạn chưa có thu nhập ổn định, điều quan trọng đầu tiên có thể chỉ là tìm được một cánh cửa để bước vào.
- Một task nhỏ cũng được.
- Một khách hàng nhỏ cũng được.
- Một agency đang thiếu người cũng được.
Một dự án mà bạn chưa từng làm trước đây cũng có thể thử, miễn là bạn có khả năng học và hoàn thành nó.
Sau đó, bạn mới xây dựng từ đó lên.
Nếu hôm nay phải tìm lại khách Nhật từ đầu
Nếu bây giờ phải quay lại năm 2019 và bắt đầu lại từ con số 0, mình có lẽ vẫn làm khá giống như vậy.
Mình sẽ không chỉ ngồi trên Upwork và chờ một job phù hợp xuất hiện. Mình sẽ tìm những cộng đồng có khách hàng hoặc agency đang hoạt động, đặc biệt là những cộng đồng liên quan trực tiếp đến kỹ năng của mình. Nếu làm WordPress thì tìm cộng đồng WordPress và agency làm website. Nếu làm PHP hoặc Laravel thì tìm những nơi có agency và developer đang sử dụng những công nghệ đó.
Mình sẽ quan sát những người thường xuyên đăng bài rằng họ đang quá tải hoặc cần người hỗ trợ. Mình sẽ xem họ đang làm gì trước khi gửi tin nhắn, rồi nói thẳng rằng mình có thể giúp phần nào.
Và nếu có một task nhỏ, mình sẽ không coi thường nó chỉ vì số tiền không lớn, bởi task đầu tiên không chỉ có giá trị bằng số tiền khách trả, nó còn có giá trị bằng review, kinh nghiệm, portfolio, relationship và trust mà bạn có thể xây dựng từ đó. Sau một vài task tốt, bạn không còn là một người xa lạ nữa, bạn đã trở thành người mà khách hàng từng làm việc cùng.
Và đó có lẽ là trick lớn nhất
Sau hơn sáu năm làm việc với khách Nhật, mình nghĩ trick lớn nhất không phải là tìm đúng website để kiếm job.
Cũng không phải là có một CV thật đẹp, thậm chí mình còn chẳng gửi CV đến cho ông khách Nhật nọ.
Không phải tiếng Anh hoàn hảo.
Và cũng không phải một kỹ năng công nghệ bí mật nào đó.
Đơn giản hơn rất nhiều: hãy xuất hiện ở nơi có người cần bạn, chủ động liên hệ và sau đó làm công việc thật tốt.
Năm 2019, mình đang cần một công việc. Mình thấy một bài đăng trên Facebook và nhắn tin.
Chỉ vậy thôi.
Sau đó mình làm task đầu tiên, rồi task thứ hai, rồi nhiều task khác.
Đến bây giờ, khi lượng công việc từ khách hàng đó đã giảm đi và có lẽ chặng đường này cũng đang đến lúc kết thúc, mình mới nhận ra rằng một trong những mối quan hệ công việc quan trọng nhất của mình lại bắt đầu từ một tin nhắn rất bình thường.
Vì vậy nếu bạn đang tìm việc, đặc biệt là tìm remote job hoặc khách hàng nước ngoài, đừng chờ đến khi mọi thứ hoàn hảo.
- Bạn có thể chưa có portfolio đẹp.
- Tiếng Anh có thể chưa tốt.
- Bạn có thể chưa từng làm với khách nước ngoài.
- Bạn có thể chưa biết phải bắt đầu từ đâu.
Không sao cả.
Hãy tìm một người đang cần thứ mà bạn có thể làm được, rồi gửi cho họ một tin nhắn.
Có thể chẳng có gì xảy ra.
Nhưng cũng có thể, giống như mình năm 2019, bạn vừa gửi đi một tin nhắn mà vài năm sau nhìn lại mới nhận ra nó đã mở ra một con đường hoàn toàn khác cho mình.
